Krizler Şirketleri Yıkmaz, Rehavet Yıkar
Kriz dönemlerinde şirketlerin karakteri ortaya çıkmaz.
Şirketlerin karakteri zaten vardır.
Kriz sadece onu görünür hale getirir.
Bir şirketin gerçek yapısı; işler yolundayken, siparişler gelirken, nakit akışı dönerken ve piyasa büyürken tam olarak anlaşılmaz. Gerçek yapı; piyasa daraldığında, hammadde fiyatları yükseldiğinde, müşteri siparişleri yavaşladığında, tahsilat zorlaştığında ve karar almak artık konforlu olmaktan çıktığında ortaya çıkar.
Çünkü kriz, şirkete her zaman yeni sorunlar getirmez.
Çoğu zaman, şirketin normal zamanlarda ertelediği sorunları büyütür.
İyi Günlerde Tolere Edilen Her Zayıflık, Krizde Maliyet Olarak Geri Döner
Kontrolsüz iskonto politikaları, zayıf tahsilat disiplini, kişilere bağlı süreçler, ölçülmeyen performanslar, plansız stok yönetimi, geciken kararlar ve "şimdilik böyle devam edelim" yaklaşımı iyi zamanlarda çoğu zaman görünmez.
Hatta bazen başarı hikâyesinin içinde kaybolur.
Ciro büyüyordur. Sipariş geliyordur. Operasyon bir şekilde yürüyordur. Nakit akışı henüz kırılmamıştır. Şirketin gündemi büyüme, satış ve yeni fırsatlar olduğu için kimse sistemi fazla zorlamak istemez.
Sorunların üzerine gitmek yerine mevcut düzenin devam etmesi tercih edilir.
Ama kriz geldiğinde şirket aynı soruları çok daha sert bir zeminde cevaplamak zorunda kalır.
Tahsilat gerçekten disiplinli mi?
Stok gerçekten kontrol altında mı?
Kârlılık gerçekten korunuyor mu?
Kararlar gerçekten zamanında alınıyor mu?
Süreçler gerçekten sisteme mi bağlı, yoksa birkaç kişinin omuzlarında mı duruyor?
Normal zamanda cevabı ertelenen her soru, kriz döneminde şirketin önüne maliyet olarak çıkar.
İbn Haldun'un Uyarısı: Bolluk Döneminin Alışkanlıkları
İbn Haldun'un devletlerin yükselişi, refahı ve çözülüşü üzerine yaptığı gözlemler, şirket yönetimi için de güçlü bir uyarı taşır.
Devletleri çoğu zaman kıtlık değil, bolluk zamanlarında edinilmiş alışkanlıklar zayıflatır.
Rahatlık, disiplinin yerini aldığında; imkânlar, ölçünün önüne geçtiğinde; alışkanlıklar, aklın ve tedbirin yerine geçtiğinde çözülme başlar. Zor dönem geldiğinde yıkıcı olan yalnızca dış şartlar değildir. Asıl yıkıcı olan, iyi zamanlarda oluşmuş rehavetin artık sistemi taşıyamamasıdır.
Şirketlerde de durum farklı değildir.
Piyasa iyiyken kontrolsüz iskontolar tolere edilir. Tahsilat disiplini gevşer. Stok şişer. Süreçler kişilere bağlı kalır. Performans ölçülmez. Karar alma ertelenir. Her şey bir şekilde yürüdüğü için sistemin zayıflıkları başarı görüntüsünün altında saklanır.
Sonra kriz gelir.
Ve kriz, şirketi değil; bolluk döneminde edinilmiş kötü alışkanlıkları hedef alır.
Kriz Yönetimi Kriz Anında Başlamaz
İyi yöneticiler kriz çıktığında ne yapacaklarını düşünmekle yetinmez.
Kriz çıkmadan önce şirketin hangi zayıflıkları taşıdığını düşünür.
Çünkü kriz yönetimi, kriz anında yapılan panik toplantıları değildir. Kriz yönetimi; nakit varken kurulan finans disiplinidir. Sipariş gelirken korunan kârlılık çizgisidir. Herkes meşgulken sadeleştirilen süreçtir. Her şey yolundayken alınan zor karardır.
Kriz geldiğinde alınan kararlar çoğu zaman geç kalmış kararlardır.
Asıl yönetim refleksi, krizden önce şirketi krize dayanıklı hale getirmektir.
Kriz Şirketi Değil, Yönetim Kalitesini Test Eder
Kriz dönemlerinde piyasayı suçlamak kolaydır.
Kur artmıştır. Maliyetler yükselmiştir. Talep daralmıştır. Müşteri yavaşlamıştır. Finansmana erişim zorlaşmıştır.
Bunların hepsi gerçek olabilir.
Ama bütün şirketler aynı piyasada faaliyet gösterirken bazıları krizde dağılır, bazıları ise hasar alsa bile ayakta kalır. Farkı yaratan şey çoğu zaman krizin şiddeti değil, şirketin krizden önceki yönetim kalitesidir.
Finansal disiplin varsa şirket nefes alır.
Operasyonel disiplin varsa şirket yönünü kaybetmez.
Tahsilat disiplini varsa şirket paniklemez.
Karar alma disiplini varsa şirket zaman kaybetmez.
İnsan yönetimi disiplini varsa şirket dağılmaz.
Kriz bu disiplinleri oluşturmaz.
Sadece var olup olmadıklarını ortaya çıkarır.
Hazırlıksız Şirketlerde Kriz Değil, Birikmiş İhmal Yıkar
Bir şirket kriz döneminde bir anda bozulmaz.
Zaten zayıf olan yerlerinden kırılır.
Tahsilat zayıfsa nakit sıkışır. Stok plansızsa sermaye kilitlenir. İskonto kontrolsüzse kârlılık erir. Süreçler kişilere bağlıysa operasyon yavaşlar. Karar mekanizması dağınıksa zaman kaybedilir.
Bu tablo oluştuğunda şirket krizi yönetmez.
Kriz şirketi yönetmeye başlar.
İşte asıl tehlike buradadır.
Çünkü yönetimin masada olmadığı yerde, şartlar masanın başına geçer.
Sonuç
Krizler şirketleri yıkmaz.
Rehavet yıkar.
Erteleme yıkar.
Disiplinsizlik yıkar.
İyi zamanlarda görmezden gelinen zayıflıklar yıkar.
Bir şirketin gerçek dayanıklılığı, kriz sırasında ne kadar hızlı reaksiyon verdiğiyle değil; krizden önce ne kadar doğru yapılandığıyla ölçülür.
Bu yüzden iyi yönetim, kriz geldiğinde kahramanlık yapmak değildir.
İyi yönetim, kriz geldiğinde kahramanlığa ihtiyaç bırakmayacak sistemi önceden kurmaktır.