Geleceği göremeyen değil; gördüğü geleceğin bugünkü kazanç düzenini bozmasından korkan şirketlerin nasıl kaybettiğini, Kodak Sendromu ve Rahmi Koç'un tecrübeleri üzerinden anlatan bir yazı.

Bir şirketi bazen yanlış kararlar değil, doğru kararı erteletecek kadar rahat bir geçmiş batırır.

Steven J. Sasson, 1975'te Kodak'ta taşınabilir, pille çalışan, bağımsız bir dijital kamera geliştirdi.

Yani Kodak, geleceği dışarıdan duymadı.

Kendi içinde gördü.

Ama yönetim masasında mesele teknoloji değildi.

Mesele, dijital fotoğrafçılığın film satışlarından beslenen düzeni bozacak olmasıydı.

Kodak geleceği gördü.

Ama o gelecek, mevcut kâr modelini rahatsız ediyordu.

Bu yüzden fırsat olarak değil, tehdit olarak okundu.

Sasson ve ekibi teknolojiyi geliştirdi. 1978'de patent alındı.

Ama Kodak, kendi içinden çıkan devrimi sahiplenmek yerine rafa kaldırdı.

Asıl kırılma da burada yaşandı.

Çünkü bazı şirketler geleceği göremediği için değil, gördüğü geleceğin bugünkü rahatını bozmasına izin veremediği için kaybeder.

Sonra ne oldu?

Dijital fotoğrafçılık büyüdü.

Rakipler pazarı aldı.

Kodak ise hâlâ eski düzeni korumaya çalışıyordu.

1978'den 2012'ye kadar Kodak aslında geleceğini değil, yaklaşan iflasını finanse etti.

Ve sonunda bitti.

Bu sadece finansal bir çöküş değildi.

Bu, ertelenen doğru kararların birikmiş faturasıydı.

Rahmi Koç Örneği

Cumhuriyet'in 100. yılı için Burçin Girit'in Rahmi M. Koç'la yaptığı söyleşide, geçmişten bugüne kalan üç pişmanlık ve bir gelecek eşiği var.

Burayı Rahmi Koç'un kendi cümleleriyle anlamak gerekir. Çünkü bazen en güçlü yönetim dersleri, başarı hikâyelerinden değil; yıllar sonra açıkça söylenen pişmanlıklardan çıkar.

Armatörlüğe vaktiyle girmek istedik. Ama o dönem Türk Lirası konvertibl değildi. Dediler ki, "Senin gemin Singapur'da bozulursa Türkiye'den nasıl para göndereceksin?" Başkaları belki kara borsadan gönderirdi; biz öyle bir şey yapamazdık. O yüzden armatörlüğe giremedik.

Bankacılığa girmek istedim. Babam, "İş Bankası bizim bankamız" dedi. Kredilerimizi oradan alıyorduk. "Şimdi bankacılığa girersek olmaz" diye düşündü. Halbuki Sakıp Bey bankacılığa girdi. Biz bankacılığa çok geç girdik. Çok geç girdik. Pişmanlıklarımdan biri de budur.

Telekom bize geldi. Arkadaşlar bir çalışma yaptılar. "Bir senede şu kadar abone yapabiliriz" dediler. Meğer tamamen yanlış hesaplamışlar. Bizim dışımızdakiler bir yılda bizim öngördüğümüzün üç misli, dört misli abone yaptılar. Dolayısıyla onu da kaçırdık. Ona da üzüldüm.

Rahmi Koç'a Sorulan Soru ve Verdiği Cevap Burada Önemlidir

Rahmi Koç'a şu soru soruluyor:

"20 yaşında olsanız hangi şirketi kurardınız?"

Cevabı yapay zekâ oluyor.

Ama cevabın asıl gücü, yapay zekâyı kesin hükümle anlatmasında değil; meseleyi irdeleme refleksinde.

"Bu artificial intelligence dedikleri iş, değil mi? Yapay zekâ… Korkunç bir şey mi? Onu bir irdelemek isterdim."

Sonra Vehbi Koç olsa ne yapardı sorusuna da çok net bir yerden cevap veriyor:

"Yavaş yavaş adım atar. En önce başkaları girsin, o bakar, nasıl yapıyorlar ona göre."

Bu cümle önemlidir.

Çünkü temkin başka şeydir.

Görmezden gelmek başka şey.

İrdelemek başka şeydir.

Rafa kaldırmak başka şey.

Kodak'ın kaybettiği yer tam olarak burasıydı.

Peki, Benim Şirketim Hangi Eşikte?

Bunu nasıl fark edebilirim?

Şirket hâlâ para kazanıyor ama yeni fikirlerden rahatsız oluyorsa…

Müşteri değişiyor ama içeride hâlâ eski müşteri tarif ediliyorsa…

"Bu işi bozar" cümlesi, "bunu nasıl büyütürüz" cümlesinden önce geliyorsa…

Genç ekip geleceği anlatıyor, üst yönetim geçmişi savunuyorsa…

Veri başka bir şey söylüyor ama kararlar hâlâ alışkanlıkla alınıyorsa…

Yeni ürün, yeni kanal, yeni pazar konuşuluyor ama hiçbir şey gerçekten denenmiyorsa…

Toplantılarda dönüşüm deniyor, bütçede eski düzen korunuyorsa…

Şirket değişime hazırlanmıyordur.

Mevcut düzenin ömrünü uzatıyordur.

Tehlike de tam burada başlar.

Peki, Ne Yapacağız?

Önce şu gerçeği kabul edeceğiz:

Bugün para kazanıyor olman, yarına hazır olduğun anlamına gelmez.

Bazen kâr, gücün değil; yaklaşan tehlikeyi görmeni engelleyen perdenin adıdır.

Sonra savunmayı bırakacağız.

"Bizde böyle olmaz" demek yerine, "Olursa nereden kırılırız?" diye soracağız.

Çünkü dönüşüm, önce şirketin kendini kandırmayı bırakmasıyla başlar.

Yeni fikirleri toplantıda boğmayacağız.

Küçük denemeler yapacağız.

Veriye bakacağız.

Müşterinin değişen davranışını ciddiye alacağız.

Çünkü gelecek, en çok onu denemeye cesaret eden şirkete yaklaşır.

Mevcut işi kutsallaştırmayacağız.

Onu koruyacağız.

Ama geleceğin önüne koymayacağız.

Çünkü dünün kazanan modeli, yarının en büyük yüküne dönüşebilir.

Kodak'ın hatası da buydu.

Geleceği görmediği için değil, bugünkü kazanan modelini bozmak istemediği için kaybetti.

Kodak dijital kamerayı icat etti.

Ama kendi geleceğini, kendi rafına kaldırdı.

Son Söz

Kodak bize şunu gösterdi:

Geleceği görmek yetmez.

Rahmi Koç'un işaret ettiği gibi, mesele onu zamanında irdelemek ve doğru anda adım atmaktır.

Aksi hâlde şirketinizi büyüttüğünüzü sanırken, Kodak gibi kendi iflasınızı finanse edersiniz.

Kaynakça

1. Google Patents. "US4131919A - Electronic still camera." Inventors: Gareth A. Lloyd ve Steven J. Sasson; assignee: Eastman Kodak Co.; publication date: 26 Aralık 1978. Erişim: 9 Temmuz 2026.

2. Associated Press. "Kodak cautions on business operations but remains confident it can meet debt obligations." Kodak'ın dijital dönüşümde yaşadığı zorluklar, 2012 iflas süreci ve sonrasındaki dönüşümüne ilişkin haber. Erişim: 9 Temmuz 2026.

3. Wired. "Kodak's First Digital Still Camera From 1975." Kodak'ta geliştirilen ilk dijital kamera prototipine ilişkin arka plan. Erişim: 9 Temmuz 2026.

4. Burçin Girit, Rahmi M. Koç söyleşisi, Cumhuriyet'in 100. yılı özel içeriği. Metinde kullanılan Rahmi Koç alıntıları kullanıcı tarafından sağlanan söyleşi pasajlarına dayanmaktadır.